Patent hakkının ihlali, 6769 sayılı Sınai mülkiyet Kanunu’nun Patent ve Faydalı Model Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller başlıklı 141. maddesinde düzenlenir. AEY Legal olarak bu yazımızda sizlere patent hakkının kapsamı, kimlerin kullanabileceği ve patent hakkının ihlali ile ihlalin sonuçları konusunda açıklamalarda bulunacağız.
Patent Hakkının Kapsamı
Patent hakkının kapsamı ve sınırları, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 85. maddesinde düzenlenmiştir. Patente sahip ilgili kişi, buluşun yeri, teknoloji alanı ve ürünlerin ithal veya yerli üretim olup olmadığı konusunda herhangi bir ayrım yapmaksızın patent hakkından yararlanacaktır.
İzinsiz olarak yapılması halinde, patent sahibi şu fiillerin önlenmesini talep edebilecektir:
- Patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir sebeple elde bulundurulması.
- Patent konusu olan bir usulün kullanılması.
- Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken usul patentinin kullanılmasının başkalarına teklif edilmesi.
- Patent konusu usul ile doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin satılması, kullanılması, ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle elde bulundurulması.
Ancak bazı fiiller patentin sağlayacağı korumanın kapsamı dışında kalacaktır. Bunlar sınai veya ticari bir amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller; patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller; ilaçların ruhsatlandırılması ve bunun için gerekli test ve deneyler de dahil olmak üzere patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller; sadece bir reçetenin oluşturulması için eczanelerde yapılan ilaçların seri üretim olmadan hazırlanarak kullanılması ve bu şekilde hazırlanan ilaçlara ilişkin fiiller; patent konusu buluşun Paris Sözleşmesine taraf devletlerin gemi, uzay aracı, uçak veya kara nakil araçlarının yapımında veya çalıştırılmasında veya bu araçların ihtiyaçlarının karşılanmasında söz konusu araçların geçici veya tesadüfi olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunması şartıyla kullanılması ile Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşmasının 27. maddesinde öngörülen ve bu madde hükümlerinin uygulandığı bir devletin hava aracı ile ilgili fiiller olarak gösterilmektedir.
Patent Hakkını Kimler Kullanabilir?
Patent hakkını kimlerin kullanabileceği ve hak sahipliği, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Patent İsteme Hakkı başlıklı 109. maddesinde açıklanır. İlgili hüküm uyarınca patent isteme hakkı, buluşu yapana veya onun haleflerine ait olup bu hakkın başkalarına devri mümkündür. Ayrıca patent almak için ilk başvuran kişi aksi ispat edilinceye kadar patent isteme hakkının sahibidir.
Buluş birden çok kişi tarafından birlikte gerçekleştirilmişse patent isteme hakkı, taraflar başka türlü kararlaştırılmamışsa bunların tamamına aittir. Aynı buluş birden fazla kişi tarafından gerçekleştirilmişse patent isteme hakkı, önceki tarihli başvurunun yayımlanmış olması şartıyla daha önce başvuru yapana ait olacaktır.
Patent Hakkının İhlali
Patent hakkının ihlali, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Patent ve Faydalı Model Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller başlıklı 141. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili hüküm uyarınca şu fiiller patent hakkına tecavüz sayılacaktır:
- Patent sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünü kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek.
- Kısmen veya tamamen taklit suretiyle meydana getirildiğini bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde tecavüz yoluyla üretilen buluş konusu ürünleri satmak, dağıtmak veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak ya da bu amaçlar için ithal etmek, ticari amaçla elde bulundurmak, uygulamaya koymak suretiyle kullanmak veya bu ürünle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunmak.
- Patent sahibinin izni olmaksızın buluş konusu usulü kullanmak veya bu usulün izinsiz olarak kullanıldığını bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde buluş konusu usulle doğrudan doğruya elde edilen ürünleri satmak, dağıtmak veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak ya da bu amaçlar için ithal etmek, ticari amaçla elde bulundurmak, uygulamaya koymak suretiyle kullanmak veya bu ürünlerle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunmak.
- Patent hakkını gasp etmek.
- Patent sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans veya zorunlu lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek.
Patent başvurusunun yayımlandığı tarihten itibaren, patent başvurusu sahibi buluşa konu tecavüzlerden dolayı dava açmaya yetkilidir. Tecavüz eden başvurudan veya kapsamından haberdarsa başvurunun yayımlanmış olmasına bakılmayacaktır. Tecavüz edenin mahkeme tarafından kötü niyetli olduğuna mahkeme tarafından hükmolunursa, yayımdan önce de tecavüzün varlığı kabul edilecektir.
İhlalin Sonuçları
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Sınai Mülkiyet Hakkı Tecavüze Uğrayan Hak Sahibinin İleri Sürebileceği Talepler başlıklı 149. Maddesine göre patent hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi şu taleplerde bulunabilecektir:
- Fiilin tecavüz olup olmadığının tespit edilmesi.
- Muhtemel tecavüzün önlenmesi.
- Tecavüz fiilinin durdurulması.
- Tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini.
Kanun’un Tazminat başlıklı 150. Maddesine göre patent hakkına tecavüz sayılan fiilleri işleyen kişiler, hak sahibinin zararını maddi ve manevi tazmin etmelidir.
Maddi ve manevi zararın yanısıra patent hakkına konu ürün veya hizmetlerin tecavüz eden kişi tarafından kötü şekilde kullanılması veya üretilmesi, bu şekilde üretilen ürünlerin temin edilmesi yahut uygun olmayan şekilde piyasaya sürülmesi sonucunda patent hakkı sahibinin itibarı zarar görürse ayrıca buna ilişkin itibar tazminatı istenebilecektir.
İhlal Nedeniyle Tazminat Davası
Hak sahibi, patent hakkının ihlali iddiasına dayalı tazminat davası açmadan önce delillerin tespiti ya da açılmış tazminat davasında uğramış olduğu zarar miktarının belirlenebilmesi için patent hakkının kullanılması ile ilgili belgelerin, tazminat yükümlüsü tarafından mahkemeye sunulması hakkında karar verilmesini talep edebilecektir.
Tecavüz edenin fiili sonucunda patent hakkı sahibinin talep edebileceği maddi ve manevi zarar kapsamına fiili kayıp ve yoksun kalınan kazanç da girmektedir. Yoksun kalınan kazanç hesaplanırken patent hakkına tecavüz edenin rekabeti olmasaydı, hak sahibinin elde edeceği muhtemel gelir, patent hakkına tecavüz edenin elde ettiği net kazanç ve patent hakkına tecavüz edenin bu hakkı bir lisans sözleşmesi ile hukuka uygun şekilde kullanılmış olması halinde ödemesi gereken lisans bedeli usullerinden biriyle hesaplanacaktır. Yoksun kalınan kazanç hesaplanırken özellikle patent hakkının ekonomik önemi veya tecavüz sırasında patent hakkına ilişkin lisansların sayısı, süresi ve çeşidi, ihlalin nitelik ve boyutu gibi etkenler göz önünde tutulacaktır.
- Tecavüz oluşturan veya cezayı gerektiren ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz, makine gibi araçlara, tecavüze konu ürünler dışındaki diğer ürünlerin üretimini engellemeyecek şekilde el konulması.
- El konulan ürün, cihaz ve makineler üzerinde kendisine mülkiyet hakkının tanınması. Bu mülkiyet hakkının tanınması talebinin kabul edilmesi halinde söz konusu ürün, cihaz ve makinelerin değeri tazminat miktarından düşülecektir. Bu değerin kabul edilen tazminat miktarını aşması halinde aşan kısım, hak sahibince karşı tarafa ödenecektir.
- Tecavüzün devamının önlenmesi için tedbirlerin alınması, özellikle masrafları tecavüz edene ait olmak üzere el konulan ürünler ile cihaz ve makine gibi araçların şekillerinin değiştirilmesi, üzerlerindeki markaların silinmesi veya patent hakkına tecavüzün önlenmesi için kaçınılmazsa imha edilmesi.
- Haklı bir sebebin veya menfaatinin bulunması halinde, masraflar karşı tarafa ait olmak üzere kesinleşmiş kararın günlük gazete veya benzeri vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesi veya ilgililere tebliğ edilmesi.
Yukarıda hukuki açıdan önem ihtiva eden “Patent Hakkının İhlali” konusu genel bir çerçeveyle açıklanmıştır. “Patent Hakkının İhlali” konusu oldukça önemli ve hukuki danışmanlık alınması gereken başlıca konulardan biridir. Daha fazla bilgi ve danışmanlık için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
